De beste plekken om te duiken met mobula's, manta's, eagle rays en andere roggen
Roggen zijn fascinerende dieren, en er valt best veel over te vertellen. Dat komt mede doordat er veel verschillende soorten zijn en ze op veel verschillende plekken op de wereld voorkomen. In dit blog leggen we alles uit over de rog: welke verschillende soorten er zijn, waar je de beste kans hebt om een bepaalde rog te spotten en nog meer feitjes over deze bijzondere dieren.
Inhoudsopgave
Over de rog
Er zijn wereldwijd meer dan 600 erkende soorten roggen. Ze vallen binnen de klasse van de kraakbeenvissen (chondrichthyes), net als haaien en zaagvissen. En wist je dat roggen en haaien biologisch gezien nauw verwant zijn? Er zijn een aantal belangrijke overeenskomsten: ze hebben beide een skelet van kraakbeen (niet van bot), geen zwemblazen, ze ademen via spiraculen (openingen achter de ogen) en de huid is bedekt met huidtandjes (dentikels).
Roggen zijn dus evolutionair gezien “platte neven” van de haaien. Maar waar haaien meestal actief zwemmen, liggen veel roggen vaak op de bodem (behalve manta’s en mobula’s).
Zijn roggen een bedreigde diersoort?
Hoewel je op veel verschillende plekken ter wereld de kans hebt om roggen tegen te komen, is het goed om je te beseffen dat we te maken hebben met bedreigde diersoorten.
Veel soorten roggen zijn bedreigd en in sommige gevallen zelfs ernstig. Net als haaien hebben roggen te maken met ernstige druk door overbevissing, bijvangst en habitatverlies. Volgens de IUCN Rode Lijst:
- 1 op de 3 roggen- en haaiensoorten wordt met uitsterven bedreigd.
- Binnen de familie Mobulidae (manta’s en mobula’s) zijn alle soorten opgenomen op de IUCN-lijst als kwetsbaar, bedreigd of ernstig bedreigd.
- Ook veel stingrays en gitaarroggen behoren tot de meest bedreigde kraakbeenvissen ter wereld.
De belangrijkste groepen roggen
- Adelaarsroggen (eagle rays): Eagle ray, spotted eagle ray, mobula’s, manta’s
- Duivelsroggen (mobula’s): Mobula rays (soms kleine manta’s genoemd)
- Reuzenmanta’s: Oceanische en rifmanta
- Pijlstaartroggen (stingrays): Southern stingray, blue spotted stringray
- Stekelroggen: Vaak in koudere wanteren
- Gitaarroggen (guitarshark): qua uiterlijk tussen een rog en haai in
- Elektroroggen: kunnen elektrische schokken afgeven
Misschien zie je dat sommige soorten roggen in 2 categorieën staan. Dat komt doordat de indeling van roggen nog steeds verandert en sommige groepen overlappen of worden herzien op basis van genetisch onderzoek. Nieuwe soorten worden nog regelmatig ontdekt of genetisch gesplitst, vooral bij mobula’s en manta’s. We lichten de verschillende groepen hieronder toe.
Eagle rays
Eagle rays vallen meteen op door hun sierlijke, golvende zwemstijl en kenmerkende ‘gevlekte’ rug. Ze hebben een smalle, spitse kop en een opvallend lange zweepstaart, waarmee ze zich duidelijk onderscheiden van bijvoorbeeld pijlstaartroggen. Ze kunnen tot 3 meter spanwijdte bereiken, maar gedragen zich meestal een stuk terughoudender dan manta’s of mobula’s.
Ze leven vaak rond riffen, zandbodems en drop-offs en komen zowel alleen als in kleine groepen voor. Eagle rays zijn meestal schuw en houden afstand van duikers, al kun je met wat geluk een groepje voorbij zien zweven (vaak nét buiten bereik van je camera). Ze voeden zich vooral met schelpdieren en kreeftachtigen, die ze opgraven uit het zand met hun platte tanden.
Waar en wanneer zie je eagle rays?
Eagle rays zijn minder seizoensgebonden dan mobula’s, maar wel gebonden aan regio. Je vindt ze vooral op riffen met uitgestrekte zandvlaktes of langs rifwanden waar stroming staat. Er zijn eigenlijk best veel plekken waar je de kans hebt om eagle rays te spotten, we lichten een selectie voor je uit:
| Locatie | Periode | Bijzonder |
|---|---|---|
| Curaçao & Bonaire | Hele jaar | Vaak solo of in paartjes boven het rifplateau of bij drop-offs |
| Maldiven (kanaalduiken) | Dec – mei (droogseizoen) | Eagle rays zweven vaak in formatie door de stroming |
| Belize (Turneffe Atoll) | Hele jaar | Goed zicht en kans op kleine groepjes boven het zand |
| Cayman Islands | Hele jaar | Vooral bij zandbodems, soms verrassend dichtbij |
| Hawaiï (Maui & Big Island) | Hele jaar | Regelmatige sightings, soms met manta’s in de buurt |
| Filipijnen (Apo Island, Moalboal) | Hele jaar | Vaak langs drop-offs, vooral tijdens stroming |
| Mozambique (Tofo) | Mei – oktober | Grote eagle rays in open water, vaak in combinatie met manta’s |
Mobula’s
Mobula’s behoren tot dezelfde familie als manta’s en ze lijken sterk op elkaar. Het belangrijkste verschil is de grootte. Mobula’s zijn een stuk kleiner, de spanwijdte is meestal 1-3 meter, bij manta’s is dit vaak minimaal 4 meter. Daarnaast leven mobula’s meer pelagisch (in open water) en zijn minder vaak dichtbij cleaning stations te vinden. Je kent deze plekken vast wel: een specifieke plek op het rif waar grote zeedieren naartoe komen om zich te laten “schoonmaken” door kleinere visjes.
En wist je dat mobula’s soms meters uit het water springen? Ze doen dit waarschijnlijk om parasieten af te schudden, als sociaal signaal of tijdens de paartijd. Hoe dan ook: het ziet er spectaculair uit!
Waar en wanneer zie je mobula’s?
Mobula’s zijn vaak seizoensgebonden te zien op bepaalde plekken. Vaak is dit wanneer planktonrijk water samenkomt met specifieke stromingen. Mobula’s volgen namelijk hun voedsel (plankton), daarom zijn ze niet lang op dezelfde plek.
| Locatie | Periode | Bijzonder |
|---|---|---|
| Baja California, Mexico | Mei – juli | Tienduizenden mobula’s tegelijk! Vaak springend |
| Sri Lanka (zuidkust) | Februari – april | Vaak snorkelbaar tijdens kalme zee |
| Azoren (Portugal) | Juni – september | Duiken op open oceaan, soms met manta’s |
| Filipijnen (Tubbataha) | Maart – juni | Seizoensduiken op afgelegen rif |
| Galápagos | Juni – december | Mobula’s en manta’s kunnen overlappen |
Manta’s
Manta’s zijn de grotere neven van de mobula’s. Met een spanwijdte van 4 tot wel 7 meter zijn het echte reuzen van de oceaan. In tegenstelling tot mobula’s leven manta’s vaker rond riffen en zijn ze regelmatig te vinden bij cleaning stations. Hier ‘hangen’ manta’s soms minutenlang stil in het water, wat deze plekken extra bijzonder maakt om bij te duiken.
Er zijn twee soorten manta’s: de rifmanta (Mobula alfredi), die meestal in ondieper water leeft, en de oceanische manta (Mobula birostris), die vooral in open zee voorkomt. Beide zijn filtervoeders en trekken vaak naar plekken met veel plankton, net als mobula’s.
Waar en wanneer zie je manta’s?
Manta’s zijn vaak op vaste locaties te zien, en zijn minder ‘rondtrekkend’ dan mobula’s. Ze keren regelmatig terug naar dezelfde cleaning stations of voederplekken. Bekende hotspots zijn onder andere Raja Ampat, Komodo, de Maldiven en Socorro (Mexico). Het seizoen verschilt per locatie.
| Locatie | Periode | Bijzonder |
|---|---|---|
| Nusa Penida (Bali, Indonesië) | Hele jaar door (beste zicht: mei–november) | Cleaning stations bij Manta Point, vaak rifmanta’s, soms meerdere tegelijk |
| Raja Ampat (Indonesië) | Okt–apr (westen), mei–sept (zuiden) | Grote kans op manta’s bij Manta Sandy & Manta Ridge, weinig andere duikers |
| Komodo (Indonesië) | April – november | Oceanische manta’s bij Manta Alley, soms tientallen tegelijk |
| Maldiven (Hanifaru Bay, Baa Atoll) | Juni – november | Gigantische concentraties tijdens planktonbloei, vaak snorkelen i.p.v. duiken |
| Socorro (Mexico) | Nov – juni | Zeer benaderbare oceanische manta’s, vaak interactief met duikers |
| Yap (Micronesië) | Hele jaar, piek: dec–apr | Manta’s zijn site-faithful; cleaning stations vlak bij resortduiken |
| Hawaï (Kona) | Hele jaar | Nachtduik met manta’s bij verlichte cleaning stations – uniek wereldwijd |
| Galápagos (Ecuador) | Juni – nov | Grote oceanische manta’s bij Isabela & Darwin, vaak stromingsduiken |
Stingrays
Stingrays, ofwel pijlstaartroggen, zijn misschien wel de bekendste roggen onder duikers en snorkelaars. Je herkent ze aan hun platte, ronde tot ruitvormige lichaam en de lange, vaak gifstekel-bevattende staart. In tegenstelling tot manta’s en eagle rays liggen ze meestal stil op de zandbodem (vaak deels ingegraven), waar ze op zoek gaan naar kleine kreeftachtigen, visjes en wormen.
Hoewel de meeste soorten vrij rustig zijn, moet je altijd voldoende afstand houden: de stekel op hun staart is een verdedigingsmechanisme en kan gevaarlijk zijn bij onverwacht contact. Gelukkig zijn stingrays niet agressief en zwemmen ze meestal gewoon weg als je te dichtbij komt. Wel is dit het type rog dat het overlijden van Steve Irwin op zijn geweten heeft, en daardoor zijn er toch een aantal mensen bang voor deze roggen. Je zult dit voornamelijk horen van niet duikers. Het is niet nodig om bang te zijn, want zoals altijd dien je afstand te houden en elk dier met rust te laten en te respecteren.
Waar en wanneer zie je stingrays?
Stingrays zijn wijdverspreid en het hele jaar door te zien in tropische en subtropische wateren. De meeste soorten zijn bodembewoners, dus je vindt ze vooral op zandvlakten, in lagunes of rond koraalplateaus. Soms is het een goed zoeken, want doordat ze zich ingraven zijn ze goed vestopt.
| Locatie | Periode | Bijzonder |
|---|---|---|
| Cayman Islands (Stingray City) | Hele jaar | Iconische, interactieve plek met tientallen zuidelijke pijlstaartroggen |
| Bahama’s (Compass Cay & Bimini) | Hele jaar | Stingrays in helder ondiep water, vaak te snorkelen |
| Moorea (Frans-Polynesië) | Hele jaar | Snorkelen met stingrays in lagune, vaak met blacktip haaien |
| Great Barrier Reef (Australië) | Hele jaar | Diverse soorten, o.a. blue-spotted stingray |
| Maldiven (zandvlaktes rond resorts) | Dec – mei | Vaak tijdens nachtduiken of rond schemering |
| Egypte (Rode Zee) | Hele jaar | Blauwgevlekte pijlstaartrog komt veel voor bij duikstekken |
| Bonaire & Curaçao | Hele jaar | Regelmatig te zien op zandbodems langs het rif |
Stekelroggen (thornback ray)
Stekelroggen komen vooral voor in gematigde en koude zeeën, zoals de Noordzee en Atlantische Oceaan. Ze hebben een ruitvormig lichaam, een vrij korte staart en leven grotendeels op of net boven de zeebodem. In tegenstelling tot bijvoorbeeld manta’s of eagle rays zwemmen ze zelden in open water. Stekelroggen zijn schuw, goed gecamoufleerd en worden vaak pas gezien als ze wegzwemmen. Voor duikers in Europese wateren is een ontmoeting met een stekelrog een bijzonder moment, zeker omdat sommige soorten, zoals de gewone stekelrog, kwetsbaar zijn door bijvangst en trage voortplanting. Om uitsterving tegen te gaan, worden ze in sommige landen (zoals Nederland) gekweekt en uitgezet uit de zee.
Waar en wanneer zie je stekelroggen?
Stekelroggen komen vooral voor in de gematigde en koude kustwateren van Europa, en zijn het hele jaar door aanwezig. Omdat ze goed gecamoufleerd op de bodem liggen, zie je ze vaak pas als ze wegzwemmen. Ze geven de voorkeur aan zand- of modderbodems en worden het vaakst waargenomen tijdens duiken op wrakken, in zeearmen of op vlakke bodems met weinig stroming. Je kunt de stekelroggen tegenkomen op specifieke plekken in Nederland, Frankrijk en de UK.
Gitaarroggen
Gitaarroggen zijn een opvallende groep binnen de kraakbeenvissen, met hun langgerekte, haaiachtige snuit en aplatte lichaam lijken ze op een kruising tussen een haai en een rog. Ze behoren tot een aparte orde (Rhinobatiformes), maar delen kenmerken met beide groepen. Gitaarroggen leven vooral op of net boven zandbodems, waar ze zich voeden met schaaldieren, weekdieren en kleine vissen. Gitaarroggen zijn sterk bedreigd: sommige soorten staan op de IUCN-lijst als kritiek bedreigd, vooral door bijvangst en overbevissing.
Veel soorten worden zelden gezien door recreatieve duikers, omdat ze vaak leven op grotere diepte of in gebieden met weinig toeristische duikactiviteit. Toch zijn er regio’s waar de kans op een ontmoeting reëel is, vooral in tropische en subtropische wateren.
Waar en wanneer zie je gitaarroggen?
Gitaarroggen komen wereldwijd voor, maar het zijn vooral de tropische kustwateren waar duikers ze af en toe tegenkomen. Ze liggen vaak stil op zand- of modderbodems en kunnen goed gecamoufleerd zijn. De beste kans maak je tijdens rustige duiken bij zanderige plateaus of in de buurt van mangroves, estuaria en rifranden.
| Locatie | Periode | Bijzonder |
|---|---|---|
| Mozambique (Tofo & Vilanculos) | Mei – oktober | Regelmatige waarnemingen van grote gitaarroggen op zandvlaktes |
| Rode Zee (Egypte, zuidelijke riffen) | Hele jaar | Gitaarroggen worden soms gezien bij Daedalus, Fury Shoals en St. Johns |
| Filipijnen (Apo Island, Tubbataha) | Maart – juni | Zeldzaam, maar kans bij zanderige drop-offs en riffen |
| Bahama’s | Hele jaar | Kans op gitaarroggen in lagunes, vaak bij rustige ondiepe duiken |
| Australië (Shark Bay & Ningaloo) | April – oktober | Diverse soorten, waaronder giant shovelnose ray (familie verwant aan gitaarroggen) |
De beste plekken om te duiken met verschillende soorten roggen
Als we kijken naar aantal soorten, waarschijnlijkheid van waarneming en diversiteit binnen de roggen familie, springen er een paar gebieden echt uit. Hier komt onze top 3…
🥇 Raja Ampat, Indonesië
Raja Ampat is een van de meest biodiverse mariene gebieden ter wereld, en dus ook voor roggen. Naast roggen is het gebied ook rijk aan haaien, kleurrijk koraal en tropisch zeeleven, wat elke duik hier tot een bijzondere ervaring maakt. De best reistijd is van oktober – april (westelijke sites) en mei – september (zuidelijke Misool)
- Rifmanta’s bij cleaning stations (Manta Sandy, Manta Ridge)
- Oceanische manta’s in open water of bij diepe drop-offs
- Blue-spotted stingrays op de zandbodem
- Marmerroggen, vaak ingegraven
- Eagle rays rond riffen met stroming
🥈 Malediven
Bekend om cleaning stations waar verschillende roggen samenkomen. De beste reistijd is van juni – november (voor Hanifaru) en december – mei voor helder zicht & stromingsduiken
- Rifmanta’s (Hanifaru Bay, cleaning stations bij resorts)
- Eagle rays
- Stingrays op zandvlaktes bij resorts en riffen
- Af en toe een gitaarrog of zeldzamere soorten bij nachtduiken
🥉 Baja California, Mexico
Minder soorten, maar spectaculaire aggregaties van duizenden dieren en seizoensdiversiteit. De beste reistijd is van mei – juli (mobula aggregaties); oktober – december (voor grotere soorten)
- Mobula rays in enorme scholen (meestal 1 soort dominant, maar soms meerdere)
- Af en toe eagle rays in Baja Sur
- Stingrays in lagunes (La Paz, Cabo Pulmo)
- Mogelijk oceanische manta’s in open water
🎖️ Eervolle vermeldingen:
- Komodo (Indonesië) – voor manta’s, stingrays en eagle rays in stroming
- Great Barrier Reef (Australië) – veel soorten stingrays + kans op eagle rays en manta’s
- Galápagos – grote manta’s, mobula’s, eagle rays (maar minder bodembewoners)
Manta’s, mobulas & roggen zien met EWDR
Klaar om het water in te gaan? Bekijk hier een aantal van onze reizen naar bovengenoemde bestemmingen. Specifieke wensen? Neem gerust contact met ons op voor een reisvoorstel.
